Een strafblad betekent niet automatisch geen VOG

Je hebt een baan of stage geregeld en krijgt daarna een bericht dat je een VOG moet aanvragen. Misschien denk je meteen aan het ergste als je ooit een boete, verhoor of straf hebt gehad. Toch is een strafblad en VOG geen simpele optelsom waarbij één registratie automatisch tot een afwijzing leidt. De screeningsautoriteit Justis maakt een beoordeling die aansluit bij de functie waarvoor je de verklaring nodig hebt.

Waar kijkt Justis naar

Bij een VOG-aanvraag onderzoekt Justis of jouw justitiële verleden een risico kan vormen voor het doel van de aanvraag. De vraag is bijvoorbeeld of iemand die voor een geldkassa gaat werken een risico vormt op fraude, of iemand die met jonge kinderen werkt een risico vormt voor hun veiligheid. Het soort werk bepaalt dus mede welke gegevens relevant zijn.

Daarbij kunnen verschillende gegevens uit het Justitieel Documentatiesysteem worden bekeken. Denk aan veroordelingen, strafbeschikkingen, transacties en bepaalde andere justitiële gegevens. Een politiecontact betekent niet automatisch dat je een strafblad hebt. Ook een vrijspraak is iets anders dan een veroordeling. Toch kan de beoordeling ingewikkelder worden wanneer er meerdere registraties zijn of wanneer een zaak nog niet definitief is afgerond.

De belangrijkste factoren zijn de aard en ernst van het feit, het moment waarop het gebeurde, hoe vaak iets is voorgekomen en de relatie met de functie. Ook kijkt Justis naar de omstandigheden van de aanvraag. Een geweldsfeit kan bijvoorbeeld anders worden beoordeeld voor een baan als beveiliger dan voor administratief werk zonder contact met kwetsbare personen.

De terugkijktermijn verschilt per situatie

Voor veel VOG-aanvragen geldt een standaard terugkijktermijn van vier jaar. Binnen die periode kunnen relevante justitiële gegevens worden meegewogen. De termijn begint niet altijd op de dag van de aanvraag. Welke datum precies telt, hangt af van het soort justitiële gegeven en de afhandeling van de zaak.

Voor jongeren tot 23 jaar geldt vaak een kortere terugkijktermijn van twee jaar. Dat is een belangrijke reden waarom VOG jongeren soms anders uitpakt dan een aanvraag van iemand die ouder is. Leeftijd alleen geeft geen garantie, want Justis kan ook buiten de normale termijn kijken als daarvoor een wettelijke uitzondering geldt.

De terugkijktermijn is bovendien niet hetzelfde als een vaste bewaartermijn. Een gegeven kan langer in justitiële documentatie blijven staan, terwijl het voor een bepaalde VOG-aanvraag niet meer relevant is. Andersom kan een ouder feit toch worden meegewogen als het onder een uitzondering valt of als er een patroon zichtbaar is.

Uitzonderingen bij ernstige feiten

Bij bepaalde ernstige feiten kan Justis een langere periode bekijken dan de standaardtermijn. Dat kan bijvoorbeeld spelen bij zedenfeiten, terroristische misdrijven of andere zware strafbare feiten. Ook voor functies met bijzondere verantwoordelijkheid kunnen afwijkende regels gelden. Denk aan werk waarbij je structureel met kinderen werkt, toegang hebt tot vertrouwelijke informatie of veel geld beheert.

Een jongere die een VOG aanvraagt met strafblad moet daarom niet alleen naar de leeftijdsregel kijken. Een Halt-straf, lichte overtreding of oude zaak kan anders worden behandeld dan een ernstige veroordeling. De precieze uitkomst hangt steeds af van de combinatie van het feit en de functie.

Een screeningsprofiel bepaalt wat relevant is

Bij de aanvraag wordt aangegeven waarvoor je de VOG nodig hebt. De werkgever, stagebegeleider of organisatie kiest daarbij een screeningsprofiel en functieaspecten. Die geven aan welke risico’s worden onderzocht. Voorbeelden zijn omgaan met personen, geld, goederen, systemen, informatie of zakelijke relaties.

Controleer daarom of het doel van de aanvraag klopt. Een werkgever mag niet zomaar een willekeurige reden invullen omdat dat sneller lijkt. Een te ruim of verkeerd gekozen profiel kan ervoor zorgen dat gegevens worden bekeken die voor jouw echte werkzaamheden niet relevant zijn. Vraag bij twijfel aan de organisatie welke functieaspecten zijn geselecteerd en waarom.

De aanvraag zelf loopt meestal via de organisatie die de VOG verlangt. Je controleert jouw gegevens en betaalt de kosten. Daarna beoordeelt Justis de aanvraag. Een VOG aanvragen met strafblad is dus mogelijk. Je hoeft niet vooraf zelf een verklaring over je verleden aan de werkgever te geven, tenzij daar op een andere wettelijke grond een specifieke vraag over wordt gesteld. Een VOG laat bovendien niet zien welke feiten eventueel zijn meegewogen. De verklaring vermeldt alleen of er op dat moment geen bezwaar is gevonden voor het doel van de aanvraag.

Wat gebeurt er bij een voornemen tot afwijzen

Justis kan eerst een voornemen tot afwijzen sturen. Dat is nog geen definitieve weigering. Je krijgt dan de mogelijkheid om jouw reactie te geven, meestal binnen twee weken. Die reactie heet een zienswijze.

Gebruik die korte termijn serieus. Leg uit waarom het feit volgens jou geen risico vormt voor deze functie. Je kunt bijvoorbeeld wijzen op het tijdsverloop, je leeftijd op het moment van het incident, een eenmalige gebeurtenis, een afgeronde behandeling of een duidelijke verandering in je gedrag. Voeg alleen documenten toe die jouw uitleg ondersteunen, zoals een verklaring van een stagebegeleider, werkgever, behandelaar of opleiding.

Schrijf niet alleen dat je de VOG hard nodig hebt. Dat kan relevant zijn, maar Justis beoordeelt vooral het risico voor de functie. Maak daarom concreet wat je gaat doen, met wie je werkt en waarom het oude feit daar geen verband mee heeft. Een rustige, feitelijke uitleg werkt beter dan boosheid of lange beschuldigingen.

Bezwaar tegen een definitieve afwijzing

Wordt je aanvraag definitief afgewezen, dan kun je bezwaar VOG maken bij Justis. De termijn is normaal gesproken zes weken vanaf de dag na de bekendmaking van het besluit. Kijk altijd naar de bezwaarclausule onderaan de beslissing, want daar staat waar en hoe je bezwaar moet indienen.

Vermeld in je bezwaarschrift je naam, adres, datum, het kenmerk van de beslissing en waarom je het er niet mee eens bent. Beschrijf ook de functie waarvoor je de VOG nodig hebt. Leg uit welke omstandigheden volgens jou onvoldoende zijn meegewogen. Vraag om heroverweging en stuur relevante bewijsstukken mee. Bewaar een kopie en bewijs van verzending.

Een bezwaar verandert de afwijzing niet automatisch in een VOG. Het kan wel leiden tot een nieuwe beoordeling. Als de termijn bijna voorbij is, dien dan eerst op tijd een voorlopig bezwaarschrift in. Je kunt daarna vragen om de gronden aan te vullen, als Justis daarvoor ruimte geeft.

Praktische stappen voor jouw aanvraag

1. Vraag de organisatie welk doel en welk screeningsprofiel voor de VOG zijn gekozen.
2. Noteer welke gebeurtenis je zorgen geeft en wanneer die is afgerond.
3. Controleer of je jonger dan 23 bent op het moment van de beoordeling, omdat dan vaak een kortere terugkijktermijn geldt.
4. Reageer binnen twee weken op een voornemen tot afwijzen en onderbouw je zienswijze met concrete informatie.
5. Dien bij een definitieve afwijzing binnen zes weken bezwaar in.
6. Vraag hulp aan het Juridisch Loket, een advocaat of een vertrouwenspersoon als je niet weet hoe je moet reageren.

Heb je nog vragen over je eerdere contact met politie of justitie, dan vind je bij politie en strafrecht uitleg over onder meer boetes, Halt en strafzaken. Gaat het om een incident waarbij je bent aangehouden, kijk dan ook naar je rechten bij aanhouding. Een oude fout hoeft niet je hele toekomst te bepalen, maar een goede reactie op tijd kan wel het verschil maken.