Alcohol en drugs op straat

Een avondje buiten kan onverwacht eindigen met een gesprek met de politie. Misschien staat er een alcoholverbodsbord bij het plein, heeft een agent een zakje cannabis gevonden of ben je betrokken bij een groep die overlast veroorzaakt. De juridische gevolgen hangen niet alleen af van het middel, maar ook van je leeftijd, de hoeveelheid, de locatie en de vraag of je bezit, gebruik of handel wordt verweten.

Landelijke regels voor alcoholbezit

De Alcoholwet bevat regels die in heel Nederland gelden. Ben je jonger dan 18 jaar, dan mag je op een openbare plek geen alcohol bij je hebben. Het gaat dus niet alleen om drinken. Ook een aangebroken of ongeopend blikje, flesje of mixdrank in je tas kan onder het verbod vallen. Thuis gelden andere regels, zolang een ouder of verzorger verantwoordelijk toezicht houdt en er geen andere regels worden overtreden.

Voor alcoholbezit door een minderjarige kan een bestuurlijke boete worden opgelegd. De hoogte kan veranderen door wettelijke aanpassingen en door de omstandigheden. Bij herhaling kan de aanpak zwaarder worden. Een agent of toezichthouder kan de alcohol ook afpakken. Ben je 18 of ouder, dan is alcoholbezit op zichzelf meestal niet verboden. Je kunt wel problemen krijgen als je drinkt op een plek waar de gemeente alcohol heeft verboden, als je overlast veroorzaakt of als je in het verkeer onder invloed bent.

De regels voor alcoholbezit jongeren zijn dus niet hetzelfde als regels voor alcoholgebruik. Een verbod kan gelden zonder dat iemand zichtbaar dronken is. Andersom kan openbare dronkenschap of hinderlijk gedrag ook gevolgen hebben als je ouder bent dan 18.

Gemeenten kunnen extra gebieden aanwijzen

Naast landelijke wetgeving hebben gemeenten eigen bevoegdheden. In de Algemene Plaatselijke Verordening, vaak APV genoemd, kan een gemeente bepaalde openbare gebieden aanwijzen als alcoholverbodsgebied. Denk aan een winkelcentrum, park, station, uitgaansgebied of plein waar regelmatig overlast ontstaat. In zo’n gebied kan het verboden zijn om alcohol te drinken of geopende alcohol bij je te hebben.

Een gemeentelijk verbod is iets anders dan het landelijke verbod voor minderjarigen. Een 19-jarige kan bijvoorbeeld in een aangewezen gebied geen geopend blikje bier mogen vasthouden, terwijl alcoholbezit buiten dat gebied niet verboden is. De precieze formulering verschilt per gemeente. Soms gaat het om drinken en een geopende verpakking, soms om het bij je hebben van alcohol in een bepaald gebied.

Controleer daarom de borden op straat en de APV van je gemeente. Een bord kan aangeven dat een gebied tijdelijk is aangewezen, bijvoorbeeld tijdens een evenement. Ook organisatoren van festivals, scholen, sportverenigingen en vervoerders kunnen huisregels stellen. Die huisregels zijn niet automatisch strafrechtelijke verboden, maar je kunt wel worden weggestuurd of de toegang verliezen.

Drugsbezit is landelijk verboden

Bij drugs ligt de basis anders. De Opiumwet verbiedt het bezitten, verkopen, vervoeren en produceren van bepaalde middelen. Dat geldt in principe in heel Nederland, dus ook op straat, in een park, op school of in een studentenhuis. De wet maakt onderscheid tussen harddrugs, zoals cocaïne, MDMA en heroïne, en softdrugs, zoals cannabis.

Een belangrijk misverstand is dat een kleine hoeveelheid cannabis volledig legaal zou zijn. Dat klopt niet. Bezit blijft verboden. Voor een geringe hoeveelheid voor eigen gebruik bestaat wel een gedoogbeleid. Dat betekent dat het Openbaar Ministerie onder voorwaarden kan besluiten niet te vervolgen. De politie kan de cannabis alsnog in beslag nemen en de omstandigheden blijven belangrijk. Bij een grotere hoeveelheid, meerdere zakjes, een weegschaal, contant geld of berichten over verkoop kan de politie denken aan handel.

Ook drugsgebruik op straat is niet overal op dezelfde manier geregeld. Het gebruik zelf is niet als algemene handeling in de Opiumwet strafbaar gesteld. Toch kan gebruik leiden tot optreden van de politie, bijvoorbeeld bij overlast, gevaarlijk gedrag, openbare dronkenschap of verdenking van bezit. Daarnaast kan een gemeente in de APV openbare drugsgebruik verbieden. In zo’n aangewezen gebied kan gebruik dan een overtreding van de plaatselijke regels zijn.

Wat gebeurt er bij een controle

Een agent mag niet zonder reden iedereen fouilleren. Daarvoor moet een wettelijke bevoegdheid bestaan, bijvoorbeeld een redelijk vermoeden van een strafbaar feit of een aangewezen veiligheidsrisicogebied waarin preventief fouilleren is toegestaan. Meer uitleg over wanneer de politie je mag fouilleren helpt om te begrijpen welke grenzen gelden.

Als een agent alcohol of drugs aantreft, kan het middel in beslag worden genomen. Bij drugs volgt vaak verder onderzoek, zoals een test van de stof, een verhoor of een proces-verbaal. Gooi een middel niet snel weg en probeer het ook niet aan iemand anders te geven. Dat kan de situatie ingewikkelder maken. Verzet je niet fysiek tegen een inbeslagname, maar vraag rustig wat er gebeurt en welke verdenking er bestaat.

Ben je aangehouden, dan hoef je niet meteen inhoudelijk antwoord te geven. Je hebt een zwijgrecht en recht op overleg met een advocaat voordat je wordt verhoord. Ben je minderjarig, dan gelden extra waarborgen binnen het jeugdstrafrecht. Lees bij een aanhouding over je rechten tijdens verhoor en vraag om uitleg als je iets niet begrijpt.

Een boete, Halt of een strafzaak

Een boete drugsbezit is niet voor iedere situatie hetzelfde. De soort drug, hoeveelheid, leeftijd, eerdere politiecontacten en aanwijzingen voor handel spelen mee. Bij een lichte overtreding kan een jongere soms worden verwezen naar Halt. Dat is geen automatische uitkomst en je moet aan de voorwaarden voldoen. Deelname vraagt meestal instemming en kan bestaan uit gesprekken, een excuus, een leeropdracht of herstel van schade.

Een Halt-afdoening kan voorkomen dat de zaak verder wordt vervolgd, maar niet meewerken kan betekenen dat het dossier naar het Openbaar Ministerie gaat. Ook alcoholbezit door een minderjarige kan in sommige omstandigheden aanleiding geven voor een Halt-verwijzing, afhankelijk van de geldende aanpak en de leeftijd. Halt is geen vrijbrief en ook geen gewone waarschuwing.

Bij ernstiger feiten, herhaling, handel, bezit van harddrugs of verzet tegen de politie kan een strafrechtelijke procedure volgen. Mogelijke gevolgen zijn een geldboete, taakstraf, jeugddetentie of een registratie die later relevant kan zijn. Een strafrechtelijk verleden kan bijvoorbeeld worden meegewogen bij een aanvraag voor een VOG. De gevolgen hangen af van de uiteindelijke beslissing en het screeningsprofiel, zoals uitgelegd bij de gevolgen van een strafblad voor een VOG.

Extra regels bij school en evenementen

Op schoolterreinen, in schoolgebouwen en tijdens schoolactiviteiten gelden vaak aanvullende schoolregels. Een school kan alcohol en drugs verbieden, spullen innemen volgens het leerlingenstatuut en ouders of verzorgers informeren. Dat betekent niet automatisch dat de school zelf een straf kan opleggen. Voor schorsing of verwijdering moet de school de eigen procedure volgen.

Bij concerten, voetbalwedstrijden en festivals gelden vaak toegangsvoorwaarden, fouilleerregels en verboden op eigen drank of middelen. Weigeren van toegang is iets anders dan een strafrechtelijke boete. Wordt er een strafbaar middel gevonden, dan kan de beveiliging de politie inschakelen. Bij evenementen kunnen tijdelijke gemeentelijke voorschriften gelden die strenger zijn dan op een gewone dag.

Ook in het openbaar vervoer gelden huisregels en veiligheidsregels. Overlast, bedreiging of gevaarlijk gedrag kan afzonderlijk worden aangepakt. Een middelgebruik minderjarigen maakt de situatie niet automatisch strafbaar, maar leeftijd kan wel invloed hebben op de aanpak, de bescherming en de betrokkenheid van ouders.

Dit kun je praktisch doen

1. Kijk eerst waar je bent. Controleer borden, evenementvoorwaarden en de APV van de gemeente.
2. Blijf rustig bij politiecontact. Geef je identiteit op als dat verplicht is, maar bespreek de inhoud van de verdenking eerst met een advocaat.
3. Vraag wat in beslag is genomen en of je een bewijs of proces-verbaal krijgt.
4. Bewaar alle documenten, berichten en uitnodigingen voor verhoor. Noteer datum, tijd, plaats en wie erbij waren.
5. Ben je minderjarig, betrek een ouder, voogd of andere vertrouwde volwassene. Bij vragen over een boete kun je ook informatie vinden over bezwaar maken tegen een boete.
6. Neem een Halt-verwijzing serieus en vraag vooraf wat deelname betekent. Bij een ernstige verdenking of een verhoor is juridisch advies verstandig.

Een straatverbod staat soms op een bord, een landelijke straf staat in de wet en een Halt-traject begint met de concrete situatie. Door die drie bronnen uit elkaar te houden, weet je sneller waar je aan toe bent en welke volgende stap verstandig is.