Vanaf 18 jaar ben je zelf verantwoordelijk

Je verjaardagstaart is op, maar juridisch begint er juist iets nieuws. Vanaf het moment dat je 18 wordt, ben je meerderjarig. Dat betekent dat je niet meer voor de meeste rechtshandelingen toestemming van een ouder of voogd nodig hebt. Je kunt zelf bepalen waar je woont, welke verzekering je kiest en welke overeenkomst je aangaat. Tegelijkertijd kun je niet meer automatisch verwachten dat iemand anders de gevolgen van jouw keuzes opvangt.

Zelf contracten sluiten

Voor je achttiende hadden je ouders of voogd bij veel overeenkomsten een belangrijke rol. Vanaf 18 jaar kun je zelfstandig een telefoonabonnement, sportschoolcontract, streamingdienst, huurcontract of energiecontract afsluiten. Ook kun je zelf een bankrekening beheren, een lening aanvragen of online een aankoop doen. De aanbieder mag ervan uitgaan dat je de overeenkomst begrijpt en eraan gebonden bent.

Dat betekent niet dat ieder contract verstandig of betaalbaar is. Een handtekening of online akkoord kan leiden tot maandelijkse kosten, een opzegtermijn en soms incassokosten wanneer je niet betaalt. Controleer daarom vóór het afsluiten de totale prijs, de looptijd, de voorwaarden en de manier waarop je kunt opzeggen. Bij veel online aankopen bij een bedrijf heb je bovendien een bedenktijd, maar die geldt niet voor iedere dienst of aankoop. Bij geldzaken en contracten voor jongeren zie je welke risico’s vaak voorkomen bij abonnementen, leningen en digitale diensten.

Heb je een contract gesloten terwijl je nog 17 was? Dan kan de situatie anders liggen. Voor sommige dagelijkse aankopen wordt aangenomen dat een minderjarige toestemming had, bijvoorbeeld bij een normale aankoop in een winkel. Bij een dure of ongebruikelijke overeenkomst is dat minder vanzelfsprekend. Bewaar altijd bevestigingen, algemene voorwaarden en berichten met de aanbieder.

Je zorgverzekering komt op je eigen naam

Tot en met de maand waarin je 18 wordt, ben je meestal gratis meeverzekerd op de polis van je ouders. Vanaf de eerste dag van de daaropvolgende maand betaal je zelf premie voor de zorgverzekering. Je kunt op de polis van je ouders blijven staan, maar je bent wel zelf verzekeringnemer en verantwoordelijk voor de betaling. Je krijgt ook te maken met het verplichte eigen risico wanneer je zorg gebruikt waarvoor dat risico geldt.

Vanaf 18 jaar kun je zorgtoeslag aanvragen. Of je daar recht op hebt, hangt onder andere af van je inkomen, je vermogen en het soort zorgverzekering dat je hebt. Zorgtoeslag komt niet vanzelf op je rekening. Je moet die zelf aanvragen bij Dienst Toeslagen en wijzigingen in je inkomen of situatie doorgeven. Een te hoog voorschot kan later worden teruggevorderd.

Maak vóór je achttiende verjaardag een account aan bij je zorgverzekeraar en controleer vanaf wanneer de premie wordt afgeschreven. Zet een herinnering om je zorgtoeslag aan te vragen. Een duidelijk overzicht van premie, eigen risico en aanvraagvoorwaarden staat bij zorgverzekering kiezen en zorgtoeslag aanvragen vanaf 18 jaar.

Toeslagen en andere geldzaken

Je achttiende verjaardag kan invloed hebben op verschillende inkomensregelingen. Kinderbijslag stopt in principe wanneer je 18 wordt. Het kindgebonden budget kan eveneens veranderen of eindigen, afhankelijk van de gezinssituatie en de voorwaarden. Dat geld komt meestal bij je ouder of verzorger terecht, dus bespreek samen welke gevolgen de verjaardag heeft voor het maandelijkse budget.

Zorgtoeslag is voor veel jongeren de eerste toeslag die zij zelf kunnen aanvragen. Huurtoeslag hangt niet alleen van je leeftijd af. Je moet onder meer een zelfstandige woonruimte huren en binnen de inkomens- en huurgrenzen vallen. Woon je op een gewone studentenkamer met gedeelde voorzieningen, dan heb je vaak geen recht op huurtoeslag.

Ook studiefinanciering regel je zelf via DUO. Word je 18 tijdens het schooljaar, dan kunnen de regels voor je opleiding en leeftijd bepalen vanaf welke maand je recht hebt op bepaalde onderdelen. Controleer je aanvraag, inschrijving en woonsituatie in Mijn DUO. Bij studiefinanciering en regels van DUO uitgelegd vind je uitleg over aanvragen, wijzigingen, terugbetalen en bezwaar maken.

Werk je naast school of studie, dan kan je loonheffing worden verrekend via je werkgever. Na afloop van het jaar kun je controleren of je te veel belasting hebt betaald. Bewaar loonstroken en jaaropgaven, zeker wanneer je meerdere werkgevers hebt gehad. Bij belastingteruggave aanvragen voor scholieren en studenten staat welke gegevens je nodig hebt.

Je bent zelf aansprakelijk voor schade

Meerderjarig worden betekent ook dat je in beginsel zelf aansprakelijk bent voor schade die je veroorzaakt. Denk aan een kapotte telefoon van iemand anders, schade tijdens het fietsen of schade aan een gehuurde kamer. Of je daadwerkelijk moet betalen, hangt af van de omstandigheden. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van opzet, schuld, een ongeluk of een situatie waarin iemand anders verantwoordelijk is.

Controleer daarom of je via je ouders nog bent meeverzekerd op een aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren. Dat verschilt per verzekeraar en polis. Meld schade zo snel mogelijk en geef eerlijk door wat er is gebeurd. Erken niet automatisch aansprakelijkheid en betaal geen bedrag zonder eerst te controleren waarom je daarvoor verantwoordelijk zou zijn.

Voor schulden geldt hetzelfde praktische uitgangspunt. Als je zelf een rekening niet betaalt, kan de schuldeiser jou aanspreken. Een betalingsherinnering negeren maakt het probleem meestal groter door extra kosten. Controleer eerst of de rekening klopt en vraag daarna om een haalbare regeling. Bij een incassobrief helpt een stappenplan over beginnende schulden en incassobureaus om rustig te bepalen wat je moet doen.

Niet alles verandert automatisch

Meerderjarig worden maakt je zelfstandig voor veel juridische beslissingen, maar het betekent niet dat alle financiële steun van je ouders stopt. Ouders hebben in Nederland meestal een onderhoudsplicht tot je 21 jaar bent. Die plicht kan betrekking hebben op kosten van levensonderhoud en studie. Het maakt daarbij niet automatisch uit of je thuis woont, op kamers gaat of werkt.

Word je 18, dan verandert kinderalimentatie vaak wel van vorm. Vanaf die leeftijd kan de bijdrage rechtstreeks aan jou worden betaald. Ouders kunnen onderling andere afspraken maken, maar jij blijft degene voor wie de onderhoudsplicht bestaat. Kun je noodzakelijke kosten niet betalen en komen jij en je ouders er samen niet uit, leg afspraken dan schriftelijk vast en vraag tijdig juridisch advies. De regels over kinderalimentatie en de onderhoudsplicht tot 21 jaar leggen uit wat er met de achttiende verjaardag kan veranderen.

Ook je woonplek verandert niet vanzelf. Je ouders kunnen niet zonder meer alle afspraken over wonen, geld en privacy negeren, maar meerderjarigheid betekent wel dat jouw zelfstandige positie zwaarder weegt. Ga je op kamers, onderteken dan pas een huurcontract nadat je de huur, borg, servicekosten en opzegregels hebt gecontroleerd.

Strafrecht en medische beslissingen

Vanaf 18 jaar val je meestal onder het volwassenenstrafrecht. Dat kan gevolgen hebben voor de manier waarop politie, justitie en de rechter met een zaak omgaan. Voor jongvolwassenen van 18 tot 23 jaar kan de rechter in bepaalde omstandigheden nog het jeugdstrafrecht toepassen. Welke regels gelden, hangt af van de zaak en je persoonlijke omstandigheden. Bij contact met de politie heb je rechten, waaronder het recht om te zwijgen en het recht op overleg met een advocaat. Meer informatie over rechten bij aanhouding en verhoor helpt je om niet onvoorbereid te reageren.

Voor medische zorg beslis je al vanaf je zestiende verjaardag in principe zelf over behandelingen en het delen van medische informatie. Je achttiende verjaardag verandert daarom op dit punt meestal minder dan veel mensen denken. Je ouders krijgen niet automatisch toegang tot je medisch dossier. Wil je dat een ouder wordt geïnformeerd, dan kun je daar zelf toestemming voor geven.

Regel je zaken op tijd

Maak een paar weken voor je verjaardag een lijst met instanties en organisaties waar je gegevens bekend zijn. Controleer je zorgverzekering, regel zorgtoeslag, bekijk je DUO-aanvraag en noteer wanneer abonnementen of verzekeringen worden afgeschreven. Gebruik DigiD alleen op een beveiligd apparaat en deel je inloggegevens met niemand.

Krijg je een brief van Dienst Toeslagen, DUO, een verzekeraar of een incassobureau, bewaar dan de envelop en noteer de bezwaartermijn. Ben je het niet eens met een besluit, maak dan op tijd bezwaar en leg kort uit waarom. Bij twijfel kun je advies vragen aan het Juridisch Loket, je gemeente, een rechtswinkel of een onafhankelijke jongerenorganisatie. Een verjaardag is leuker zonder onverwachte rekening, dus zet je eerste juridische checklist meteen in je agenda.